جنگ اوکراین و خاورمیانه: ثروتمندان ثروتمندتر می شوند و فقیر فقیرتر می شوند

در آخرین شماره ما از Iqtisadi ، پل ریولین چندین موضوع اقتصادی را که همزمان در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا اتفاق می افتد ، به طور عمده در نتیجه جنگ اوکراین و روسیه بررسی می کند. قیمت بالاتر نفت برای برخی از کشورها مناسب است و برای سایرین بد است.

افزایش قیمت نفتJeej Furman ، Flickr [CC توسط 2. 0].

کارل مارکس در مقاله خود هجدهمین برومایر لوئیس بناپارت ، نوشت: "هگل در جایی اظهار داشت که همه حقایق و شخصیت های بزرگ جهانی و تاریخی ، به اصطلاح ، دو بار صحبت می کنند. او فراموش کرد که اضافه کند: اولین بار به عنوان فاجعه ، بار دوم به عنوان farce. "این اظهارات اغلب نقل قول ، اظهارنظر مناسبی در مورد تأثیر جنگ در اوکراین در خاورمیانه است.

ده سال پیش ، قیمت های بین المللی نفت و مواد غذایی به شدت در حال افزایش است و باعث می شود ایالت های غنی نفتی خاورمیانه ثروتمندتر و کشورهای تولیدکننده فقیرتر و غیر نفتی ، حتی فقیرتر باشند. این یکی از عوامل منتهی به بهار عربی بود. [1]

در جدول 1 ، توسعه قیمت بین المللی مواد غذایی از سال 2020 نشان داده شده است. بهار عربی در برابر سالها افزایش قیمت مواد غذایی (از جمله موارد دیگر) توسعه یافته است. این بار افزایش برای مدت زمان کوتاه تر - از سال 2020 - ادامه داشته است اما بسیار واضح تر بوده است.

جدول 1: قیمت مواد غذایی. منبع: https://www.fao. org/worldfoodsituation/foodpricesindex/en/

در طی 25 سال گذشته ، منطقه دریای سیاه از وارد کننده مواد غذایی خالص به یک تأمین کننده اصلی غلات و دانه های روغنی تبدیل شده است. در سالهای اخیر ، روسیه و اوکراین 34 درصد از گندم تحت تأثیر جهانی ، 17 درصد ذرت و 73 درصد روغن آفتابگردان را صادر کردند. آنها به ترتیب حدود 27 و 17 درصد از تجارت جهانی جو و ذرت را تشکیل می دهند. این صادرات سهم قابل توجهی از مصرف جهانی را نشان می دهد و حدود 12 درصد از کل کالری که در سطح بین المللی معامله می شود را تشکیل می دهد. روسیه همچنین صادر کننده عمده کودهای نیتروژن و پتاس است که حدود 15 درصد از تجارت جهانی کودهای نیتروژن را تشکیل می دهد در حالی که روسیه و بلاروس 33 درصد از صادرات جهانی کود پتاس را تشکیل می دهند. روسیه همچنین تولید کننده و صادر کننده اصلی نفت و گاز است که ورودی های اصلی حمل و نقل ، تولید و فرآوری مواد غذایی و کود است. تأثیر جنگ روسیه و اوکراین در بازارهای جهانی مواد غذایی ، مستقیم و غیرمستقیم از طریق کود و انرژی ، طی نیمه آخر قرن بی نظیر بوده است. [2]

روسیه آگاه است که تأثیر بر بازارهای بین المللی دانه به سلاح پنهان آن تبدیل شده است. رئیس جمهور پیشین روسیه دیمیتری مدودف گفته است ". امنیت غذایی بسیاری از کشورها به منابع ما بستگی دارد. به نظر می رسد که غذای ما سلاح خاموش ما است. "حمله به اوکراین.

سازمان مواد غذایی و کشاورزی سازمان ملل سازمان ملل متحد (FAO) و برنامه غذایی جهانی سازمان ملل (WFP) هشدار داده اند که ناامنی حاد مواد غذایی احتمالاً در 20 کشور از ژوئن تا سپتامبر 2022 در 20 کشور وخیم تر می شود. در خاورمیانه وآفریقای شمالی این کشورها شامل افغانستان ، لبنان ، سودان جنوبی ، سودان ، سوریه ، یمن و سومالی هستند. اتیوپی نیز در این لیست قرار دارد. همه این کشورها از درگیری بین المللی و/یا تجزیه دولت مرکزی رنج می برند. [4]

در مارس 2022 ، براساس WFP ، 17. 4 میلیون نفر در یمن دچار ناامنی غذایی شدند ، 3. 5 میلیون نفر به شدت سوء تغذیه و 31000 نفر در "شرایط قحطی مانند" بودند. WFP اظهار داشته است که از زمان آغاز درگیری در سال 2015 ، سطح گرسنگی در یمن بی سابقه است. یمن بیش از 50 درصد از عرضه گندم خود را از منطقه دریای سیاه وارد می کند ، از جمله صادرات مجدد آرد از سایر کشورهای MENA. در سوریه و عراق ، حمله به اوکراین شرایط اقتصادی و بشردوستانه را تشدید کرد. اختلال در گندم و سایر منابع اصلی مواد غذایی منجر به افزایش قیمت مواد غذایی و هزینه های بالاتر برای سازمان های بشردوستانه در سوریه و اعتراضات خیابانی در عراق شد. در آغاز سال 2022 ، تقریباً 60 درصد از جمعیت سوریه دچار ناامنی غذایی ، افزایش 4. 5 میلیون نفر در سال گذشته و بیشترین تعداد ثبت شده است. سوریه دو سوم از مواد غذایی و روغن خود را وارد می کند ، بیشتر گندم آن از روسیه است.

در ماه مه سال 2022 کاهش یارانه های آرد و سایر موارد اصلی در ایران باعث افزایش بیشتر قیمت های اقتصادی می شود که قبلاً با تورم و تحریم ها فشار مالی مرتبط است. اعتراضاتی که از آن زمان در برخی از شهرهای ایران فوران کرده است ، با افزایش قیمت ها و همچنین نارضایتی های دیگر علیه دولت گره خورده است. افزایش قیمت مواد غذایی تسریع شده و در ماه مه تقریباً 50 درصد بیشتر از یک سال قبل بوده است. [5]

منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا به دلیل وابستگی زیاد به واردات مواد غذایی در برابر شوک های تجاری آسیب پذیر است. مصر، سودان و یمن، سه کشور فقیر منطقه به شدت به واردات غلات از روسیه و اوکراین متکی هستند. گندم یک ماده غذایی کلیدی و منبع اصلی کالری در این کشورها است که سهم قابل توجهی از کالری دریافتی هر نفر را در این کشورها نشان می دهد. واردات گندم حدود 60 درصد از کل عرضه گندم در مصر را تشکیل می دهد و این کشور بزرگترین واردکننده گندم در جهان است. حدود 85 درصد از واردات گندم مصر از روسیه و اوکراین است. وابستگی به واردات غلات در سودان و یمن که اکثریت عمده گندم و محصولات گندم وارد می شود، حتی بیشتر است. سهم روسیه و اوکراین در این واردات زیاد است. اوکراین و روسیه نیز تامین کنندگان مهم دیگر محصولات کشاورزی اساسی در خاورمیانه هستند. اوکراین حدود 30 درصد از واردات ذرت مصر را تامین می کند. روسیه و اوکراین 85 درصد روغن آفتابگردان مصر را تامین می کنند. در نتیجه، کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا افزایش شدید قیمت مواد غذایی را تجربه می کنند.

در مصر، نرخ تورم قیمت مواد غذایی در چهار ماه اول سال 2022 بیش از دو برابر شد. در ژانویه، قیمت مواد غذایی 12. 4 درصد بالاتر از سطح سال قبل بود. در ماه آوریل، آنها تقریبا 26 درصد بالاتر بودند. شاخص میوه و سبزیجات تازه حتی به طرز چشمگیری افزایش یافت: در ژانویه این شاخص 14 درصد بالاتر از سطح خود در سال گذشته بود، در آوریل تقریباً 49 درصد بالاتر بود. بین سه ماهه دوم سال مالی مصر (ژوئیه تا ژوئن) 2020/21 و 2021/22، هزینه واردات گندم مصر 46 درصد و در دوره دو ساله 61 درصد افزایش یافت. هزینه واردات نفت و فرآورده های نفتی بین سه ماهه دوم 2020/21 و 2021/22 93 درصد افزایش یافت.[6]

افزایش تقاضا برای غذا در ماه آوریل در نتیجه تغییر الگوی مصرف در ماه رمضان احتمالاً به افزایش اخیر قیمت مواد غذایی در این کشورها کمک کرده است. قیمت مواد غذایی در این سه کشور بلافاصله پس از شروع درگیری روسیه و اوکراین به سطح بی سابقه ای رسید.

مصر به طور فزاینده ای به واردات وابسته شده است تا نیازهای غذایی را برای جمعیت خود 105 میلیون با نرخ 1. 9 درصد در سال رشد دهد و وابستگی واردات غلات در سه دهه گذشته با نرخ بالاتر از تولید داخلی به طور پیوسته در حال افزایش است. دولت سالانه حدود 3 میلیارد دلار برای واردات گندم هزینه کرده است که بیشتر آنها به یارانه های نان اختصاص داده شده است. سیستم کارت جیره TAMWEND که 73 درصد خانوارها را در بر می گیرد. این برنامه حداکثر 150 نان نان یارانه ای را در هر ماه به ذینفعان می دهد که حدود 90 درصد از هزینه تولید توسط دولت با هزینه سالانه 3. 24 میلیارد دلار تحمل می شود. این برنامه سالانه حدود 9 میلیون تن گندم نیاز دارد ، که در مورد نیمی از کل مصرف گندم در مصر است. افزایش اخیر قیمت گندم باعث می شود اجرای برنامه به طور قابل توجهی گرانتر شود. [7]

دولت تونس قصد دارد هر ماه در سال 2022 قیمت سوخت داخلی را در پمپ افزایش دهد ، و فشارهای جدیدی را برای خانوارهایی که قبلاً در اثر تورم زیاد و سقوط شدید درآمد ملی در سال 2020 قرار گرفته اند ، قرار می دهد. شکایات اقتصادی در ابتدا حمایت از تصمیم رئیس جمهور کائز سعید در ماه ژوئیه ایجاد می کرد. 2021 برای تعلیق پارلمان و گرفتن اختیارات اجرایی گسترده. تورم و سایر مشکلات بدتر ممکن است باعث افزایش بی ثباتی شود. تونس به ویژه در برابر اثرات موج دار بر قیمت مواد غذایی و عرضه آسیب پذیر است. وزارت کشاورزی ایالات متحده گزارش داد که کشاورزان تونسی به دلیل عدم اطمینان اقتصادی عمومی ، در اوایل سال 2022 کمتر هکتار محصولات دانه ای را در اوایل سال 2022 کاشتند. همچنین پیش بینی می کرد که تونس باید حدود دو سوم گندم مورد نیاز برای مصرف داخلی را در سال 2022-23 وارد کند. در پنج سال گذشته ، اوکراین بزرگترین منبع واردات گندم (48 درصد) تونس بوده است که روسیه 8 درصد دارد. علاوه بر این ، بنا بر گزارش ها ، هیئت مدیره غلات دولتی در بدهی به صادرکنندگان اوکراین است و تحویل های برنامه ریزی شده را مختل می کند. سعید - که قدرتهای اجرایی گسترده ای را ادعا کرده و به دنبال تغییر شکل سیستم سیاسی تونس است - دلالان و مخالفان سیاسی را برای افزایش قیمت و قفسه های خالی در بازارها مقصر دانست. سختی های اقتصادی و اقتصادی ممکن است برخی از حمایت های مردمی از اقدامات سعید را توضیح داده باشد. ناتوانی وی در محدود کردن تورم قیمت فعلی و سایر فشارهای اقتصادی باعث افزایش نارضایتی می شود که می تواند منجر به سرکوب و بی ثباتی شود.

یمن و سوریه ، در میان فقیرترین و بیشترین کشورهای درگیری ، در حال حاضر اثرات قیمت های بالاتر را احساس می کنند. در ماه مه سال 2022 ، برنامه جهانی مواد غذایی سازمان ملل هشدار داد كه "این جنگ عواقب بالقوه قابل توجهی بر برخی بحران های غذایی در خاورمیانه به همراه خواهد داشت" و قیمت های بالاتر ، افزایش نیازهای جهانی بشردوستانه ، و سویه های عرضه توانایی آن در ارائه کمک های اضطراری را محدود می کند. در مارس 2022 ، 17. 4 میلیون نفر در یمن ناامن غذایی بودند ، 3. 5 میلیون نفر به شدت سوء تغذیه و 31000 نفر در "شرایط قحطی مانند" بودند. WFP اظهار داشته است که از زمان آغاز درگیری در سال 2015 ، سطح فعلی گرسنگی در یمن بی سابقه است ".[8]

بین فوریه و آوریل 2022 ، میانگین قیمت ملی سبد غذایی مرجع استاندارد WFP در سوریه 37 درصد افزایش یافته است (هشت درصد نسبت به مارس 2022 و 84 درصد در مقایسه با آوریل 2021). [9]در اوایل سال 2022 ، دولت 600000 نفر را از برنامه یارانه ملی برای کالاهای اساسی برداشته است. در مارس 2022 ، این دو بسته تصمیم گیری را در انتظار اختلال در زنجیره مالی و زنجیره تأمین از بحران در اوکراین اعلام کرد ، که شامل محدودیت در واردات ، ممنوعیت صادرات دو ماهه برای محصولات تازه و محصولات حیوانی و همچنین انتشار داخلی است. سهام کالاهایی مانند آرد ، سوخت ، شکر ، روغن ، برنج و سیب زمینی در بازارهای محلی. بحران و اقدامات کاهش اوکراین که در پاسخ آن اتخاذ شده است ، احتمالاً بر قدرت خرید سوری ها تأثیر خواهد گذاشت. در ماه آوریل ، حداقل دستمزد 92. 970 پوند سوریه فقط می تواند 29 درصد از یک سبد غذایی مرجع WFP را پوشش دهد. [10]

لبنان از سال 2019 در میان بحران شدید اقتصادی ، درآمد و کیفیت زندگی را کاهش داده است. در مارس 2022 ، بانک جهانی گزارش داد که لبنان بیش از 90 درصد از دانه های خود را از اوکراین و روسیه وارد می کند و در آن زمان فقط حدود یک ماه ذخایر دانه داشت. لبنان به دلیل عوامل ناشی از بحران اقتصادی مداوم این کشور تلاش کرده است تا واردات اوکراین را جایگزین کند. ایران اظهار داشته است که آماده حمل گندم به لبنان است. در ماه مه سال 2022 ، بانک جهانی وام اضطراری 150 میلیون دلاری برای واردات گندم به لبنان تصویب کرد.

بین سالهای 2020 تا 2021 ، با کاهش محدودیت های COVID ، تقاضای بین المللی برای نفت افزایش یافته است. این باعث افزایش قیمت ها شد و در نتیجه ، اوپک خاورمیانه افزایش گسترده ای در درآمد صادرات نفت از 244 میلیارد دلار به 446 میلیارد دلار تجربه کرد. [11]جدول 2 نشان می دهد که قیمت نفت طی 18 ماه گذشته به شدت افزایش یافته است. این نتیجه بهبود تقاضا به دنبال کاهش محدودیت های مربوط به COVID و سپس اختلال در بازارهای بین المللی به دلیل حمله روسیه به اوکراین بوده است. نتیجه این افزایش درآمدهای تولید کنندگان خاورمیانه ، به ویژه مواردی است که توانسته اند تولید خود را افزایش دهند. عربستان سعودی بزرگترین این موارد است. درآمد آن از فروش نفت خام به طرز چشمگیری افزایش یافته است. در سه ماهه اول سال 2021 آنها به 39 میلیارد دلار رسیدند ، تا سه ماهه اول سال 2022 ، آنها 92 درصد افزایش یافته و به 75 میلیارد دلار رسیده اند. با این نرخ آنها به 300 میلیارد دلار می رسند ، در مقایسه با 119 میلیارد دلار در سال 2020 و 202 میلیارد دلار در سال 2021. [12]در امارات متحده عربی ، جایی که تولید نفت کاهش یافت ، درآمد از حدود 33 میلیارد دلار در سال 2020 به 46 میلیارد دلار در سال 2021 افزایش یافت. [13]

جدول 2: قیمت نفت ، 1987-2022. منبع: eia. gov

به گفته بانک جهانی ، خاورمیانه و شمال آفریقا با شکاف فزاینده ای بین کشورهای صادرکننده نفت-که از قیمت بالای نفت و میزان واکسیناسیون بالای Covid-19 بهره می برد-و واردکنندگان نفت ، که با قیمت های بالاتر غذا و انرژی روبرو هستند ، رو به زوال است. مانده های خارجی و نرخ واکسیناسیون نسبتاً پایین. خطرات شامل خشکسالی ، عدم اطمینان سیاست ، شیوع جدید COVID-19 و تنش های ژئوپلیتیکی است که تهدید به افزایش قیمت ها ، از بین بردن درآمد واقعی و تشدید تنش های اجتماعی است. [14]

افزایش قیمت سوخت باعث افزایش بحران مواد غذایی می شود. افزایش قیمت مواد غذایی از اواسط سال 2010 ناشی از بهبود تقاضا پس از بحران COVID-19 ، تأثیرات نامطلوب آب و هوا بر تأمین ، تعداد فزاینده ای از محدودیت های تجاری در محصولات غذایی و افزایش سریع هزینه های ورودی ، به ویژه انرژی و کودهایوادجنگ در اوکراین باعث افزایش قیمت انرژی شده است که از طریق افزایش انرژی و کود کود بر زنجیره های تأمین مواد غذایی تأثیر گذاشته است.

زنجیره های عرضه و بازارهای مربوط به مواد غذایی و ورودی های مرتبط در سطح جهانی به معنای این است که اختلال در عرضه کوچک در یک منطقه یا بخش منجر به عواقب وخیم در دیگری شده است. صنایع کشاورزی و مواد غذایی کاربران اصلی انرژی هستند. استفاده مستقیم از انرژی شامل برق برای آبیاری خودکار آب ، مصرف سوخت برای ماشین آلات مزرعه و انرژی در مراحل مختلف فرآوری مواد غذایی ، بسته بندی ، حمل و نقل و توزیع استفاده می شود. استفاده از سموم دفع آفات و کودهای معدنی منجر به مقادیر زیادی از مصرف انرژی غیرمستقیم می شود که این ورودی ها برای تولید بسیار پر انرژی هستند. در حالی که سهم بین مناطق متفاوت است-بسته به شرایط آب و هوایی و انواع محصولات زراعی-هزینه های انرژی مستقیم و غیر مستقیم می تواند 40 تا 50 درصد از کل هزینه های متغیر برداشت در اقتصادهای پیشرفته مانند ایالات متحده را به خود اختصاص دهد. بنابراین انرژی بالاتر و کود کود به هزینه های تولید بالاتر و در نهایت به قیمت های بالاتر مواد غذایی تبدیل می شود. نیتروژن یک ماده مغذی اساسی برای تقریباً تمام زندگی گیاهی است. آمونیاک نقطه شروع برای کلیه کودهای نیتروژن معدنی است و نیمی از آمونیاک به اوره تبدیل می شود ، شایع ترین محصول کود نیتروژن در سطح جهان است. در سراسر جهان ، آمونیاک تقریباً به طور انحصاری از گاز طبیعی ساخته می شود و حدود 170 میلیارد متر مکعب مصرف می کند (4 درصد از مصرف گاز جهانی). [15]

خاورمیانه و شمال آفریقا تولید کننده عمده کود است ، اما این مانع از افزایش هزینه های تأثیرگذار بر قیمت مواد غذایی نشده است. تورم در منطقه در حال افزایش است و در دهه قبل از همه گیر در اکثر اقتصادها از تورم متوسط فراتر رفته است ، زیرا جنگ در اوکراین باعث افزایش بیشتر قیمت مواد غذایی و انرژی می شود. در واردکنندگان نفت ، تورم قیمت مصرف کننده در آوریل 2022 به طور متوسط 7. 7 درصد بود ، اما با تنوع گسترده ای. در مصر ، استهلاک پوند (18 درصد بین مارس و آوریل 2022) و وابستگی سنگین به واردات مواد غذایی باعث افزایش تورم به نرخ سالانه دو رقمی شده است. در لبنان ، قیمت مصرف کننده اخیراً بیش از 200 درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته است ، بخشی از آن به دلیل فروپاشی نرخ ارز و سوء مدیریت اقتصادی است.

در میان صادرکنندگان نفت، تورم مصرف کننده به طور متوسط 4. 7 درصد بوده است که بیش از دو برابر میانگین بلندمدت آن است. در ایران، تورم در ماه می 2022 بالای 39 درصد باقی ماند. با توجه به اینکه 70 درصد از تولیدات کشاورزی منطقه دیم بود، بارندگی کمتر از حد متوسط، همراه با دمای غیرمعمول بالا، عملکرد گندم را در بسیاری از مناطق منطقه در اوایل سال 2022 به طور قابل توجهی تضعیف کرد. با کاهش عرضه داخلی به دلیل خشکسالی، جنگ در اوکراین دسترسی به واردات گندم را نیز تحت تاثیر قرار داده است. واردکنندگان نفت به ویژه در برابر افزایش قیمت و کمبود مواد غذایی آسیب پذیر هستند، زیرا واردات غلات (از جمله گندم) از روسیه و اوکراین 40 درصد از واردات غلات آنها را طی سال های 2017-2019 تشکیل می داد. مصر، لبنان و تونس با توجه به وابستگی شدید آنها به واردات مواد غذایی از روسیه و اوکراین، بیشتر در معرض خطر هستند، اما کشورهایی که با شکنندگی و درگیری مواجه هستند، به ویژه سوریه یمن، با توجه به سطوح بالای ناامنی غذایی و فقر در حال حاضر آسیب پذیر هستند. یک سوم کالری مصرفی مردم در منطقه از محصولات گندم یارانه ای است.[16]

آیا افزایش قیمت مواد غذایی و سایر قیمت ها به معنای بی ثباتی بیشتر است؟مطمئناً فشار بر دولت ها را افزایش می دهد، اما وضعیت با سال های 2010-2012 متفاوت است. رژیم ها آماده دفاع از خود در برابر معترضان هستند و بهار عربی دیگر بعید است. تحولات اخیر در سودان و تونس که نیروهای دموکراتیک تقریباً خاموش شده اند، این دیدگاه را تقویت می کند. به نظر می رسد که مارکس و هگل درست می گفتند: تاریخ تکرار می شود، اما نه همیشه با نتایج یکسان.

[2] جوزف گلابر و دیوید لابورد، "تهاجم روسیه به اوکراین چگونه بر امنیت غذایی جهانی تأثیر خواهد گذاشت؟"موسسه تحقیقات سیاست بین المللی غذا، 24 فوریه 2022.